LekarzPomaga.pl - RAK PIERSI

Choroby z zakresu onkologii -nowotwory tkanek i narządów

Rak piersi

Opublikowano:

Tagi publikacji: Rak piersi

Rak piersi

Rak piersi, zwany też rakiem sutka, jest to nowotwór złośliwy, który powstaje z komórek nabłonka przewodów lub zrazików gruczołu sutkowego. Najczęściej rozwija się u kobiet miedzy 50. a 70. rokiem życia. Występuje obustronnie albo wieloogniskowo. Może pojawiać się sporadycznie lub jako zmiana uwarunkowana rodzinnie. W większości przypadków lokalizuje się w piersi lewej, w obrębie górnego zewnętrznego kwadrantu. Rak piersi dotyka także mężczyzn, jednak jest to o wiele rzadsze zjawisko niż w przypadku kobiet.

Przyczyny i epidemiologia

Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet. W krajach wysoko rozwiniętych, mimo stosowanej profilaktyki oraz szerokiego zakresu prowadzonych badań, ilość chorujących kobiet jest większa niż w krajach mało rozwiniętych. W Ameryce Północnej, Australii i krajach Europy Zachodniej notuje się kilkakrotnie więcej zachorowań niż w Chinach, Japonii czy Afryce. W USA rak piersi występuje u jednej na osiem kobiet, natomiast w Polsce u jednej na czternaście. W 2004 roku zarejestrowano tu 12 000 nowych zachorowań i niemalże 5000 zgonów z powodu tego nowotworu. Dla porównania, w tym samym roku zdiagnozowano tę chorobę u 106 mężczyzn. Choroba ta rzadko dotyka kobiet poniżej 25 roku życia. Częstość jej występowania wzrasta gwałtownie w okresie rozrodczym, natomiast maleje po menopauzie, jednak w Polsce większy odsetek zachorowań i umieralności notuje się u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Prawdopodobnie jest to związane nie tylko ze zmianami hormonalnymi, ale także z trybem życia i środowiskiem, na co wskazują różnice w zachorowalności i umieralności wśród kobiet żyjących w mieście i na wsi. Przypuszcza się, że częściowy wpływ na przebieg choroby mają zanieczyszczenia powietrza związane z uprzemysłowieniem występującym w miastach.

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia raka piersi należą:

  • płeć żeńska – 99% zdiagnozowanych raków występuje u kobiet
  • wiekrak sutka u kobiet poniżej 25 roku życia występuję bardzo rzadko. Największym ryzykiem obarczone są kobiety w wieku 50 – 69 lat, gdyż najwięcej przypadków choroby odnotowuje się u kobiet w tym wieku
  • predyspozycje genetyczne – ryzyko pojawienia się tej choroby jest zwiększone u kobiet, będących nosicielkami mutacji BRCA1 i BRCA2. Zmiany te są odpowiedzialne za około 8% zachorowań na raka sutka. Panie, które są nosicielkami jednej z nich, zachorują na raka piersi z dużym prawdopodobieństwem, wynoszącym około 80%. U nosicielek mutacji rak rozwija się około 20 lat wcześniej w porównaniu z kobietami, u których wyżej wymienione zmiany nie występują. Mutacje mogą zachodzić także w obrębie innych genów np. CHEK2, TP53, PTEN, ATM, jednak przyczyniają się one do powstania raka znacznie rzadziej niż mutacje w obrębie genów BRCA1 i BRCA2.
  • wczesne wystąpienie pierwszej miesiączki i późna menopauza – jest to związane z wydłużeniem ekspozycji tkanek gruczołu sutkowego na estrogeny, przez co zwiększa się ryzyko wystąpienia raka
  • porody – ryzyko zachorowania na raka piersi jest większe u nieródek w porównaniu z kobietami, które urodziły dzieci. U pań, u których pierwszy poród wystąpił po 30. r.ż. ryzyko wystąpienia nowotworu sutka zwiększa się dwukrotnie niż w przypadku tych, które rodziły przed 18 r.ż. Dotyczy to ciąż donoszonych, gdyż przypuszcza się, że wtedy dochodzi do pełnego uformowania komórek nabłonkowych co utrudnia lub całkowicie uniemożliwia transformację nowotworową.
  • choroby rozrostowe gruczołu sutkowego – stwierdzono wzrost ryzyka rozwoju raka piersi w przypadku wystąpienia zmian proliferacyjnych takich jak atypowy rozrost sutka lub LCIS (rak zrazikowy in situ).
  • doustne środki antykoncepcyjne - zwłaszcza stosowane przed 25. r.ż.
  • hormonalna terapia zastępcza (HTZ) – jest coraz częściej stosowana u kobiet w okresie menopauzy i nie wykazuje istotnego wpływu na zwiększenie zachorowalności na raka piersi w ciągu pierwszych 10 lat hormonoterapii. Wzrost ryzyka wystąpienia nowotworu sutka pojawia się w przypadku, gdy hormony stosowane są dłużej niż 10 lat.
  • dieta – zwłaszcza wysokobiałkowa i wysokotłuszczowa, pozbawiona owoców i warzyw może wpływać negatywnie na rozwój raka. Prowadzi ona do pozbawienia organizmu niezbędnych witamin pełniących funkcje ochronne (wit. E, beta-karoten), a także błonnika, który wpływa na metabolizm estrogenów.
  • otyłość - badania wykazały, że wśród kobiet, które chorują na raka sutka, największy odsetek stanowią te z nadwagą. Komórki tłuszczowe mają wpływ na syntezę estrogenów, co powoduje większą ekspozycję piersi na działanie tego hormonu. Zauważono, że u kobiet, które przytyły znacznie po menopauzie ryzyko zachorowania jest większe, niż w przypadku tych, które były otyłe jeszcze przed ukończeniem 40. r. ż. Jest to prawdopodobnie związane z występowaniem u nich cykli bezowulacyjnych.
  • promieniowanie jonizujące – prowadzi do wzrostu ryzyka zachorowania na raka piersi w przypadku nadmiernej ekspozycji, zwłaszcza przed 30 r.ż.
  • alkohol - nadmierne spożycie alkoholu wpływa pośrednio na rozwój raka piersi, gdyż powoduje zaburzenia metabolizmu wątroby oraz związane z tym utrudnienia w przemianach estrogenów.

Objawy

W piersi występują zarówno zmiany złośliwe jak i łagodne. W większości przypadków we wczesnym okresie choroby nie pojawiają się żadne charakterystyczne objawy, które pozwalają odróżnić raka od innych chorób proliferacyjnych gruczołu piersiowego. Z czasem jednak zmiany stają się bardziej wyraźne i dają sygnał o toczącym się w sutku procesie nowotworowym. Do objawów sugerujących raka piersi należą:

  • twardy, wyczuwalny guz w obrębie gruczołu piersiowego, o nieregularnych obrysach i nieprzesuwalny względem podłoża
  • ból piersi
  • krwisty wyciek z brodawki sutkowej
  • zmiana kształtu lub wielkości piersi
  • wciągnięcie skóry lub brodawki sutkowej
  • obrzęk i zgrubienie skóry (objaw „skórki pomarańczowej”)
  • owrzodzenie wokół brodawki sutkowej
  • powiększenie węzłów chłonnych pachowych po stronie guza

Rozpoznanie

Wczesne wykrycie raka piersi oraz włączenie odpowiedniego leczenia jest niezwykle istotne i może doprowadzić do wyleczenia tej choroby. Bardzo ważnym czynnikiem, który umożliwia wykrywanie zmian w piersi i ich dalszą diagnostykę jest badanie palpacyjne. Samobadanie ma ogromne znaczenie we wczesnym wykryciu raka, gdy jego stadium jeszcze pozwala na wyleczenie. Warto pamiętać, że piersi powinno badać się w pierwszych 10 dniach cyklu, ze względu na zrównoważony w tym okresie poziom estrogenów. W dalszej diagnostyce badaniem z wyboru u dziewcząt i kobiet do 35 r.ż. jest USG, ponieważ w tym wieku gruczoły sutkowe w przeważającej części zbudowane są z tkanki gruczołowej. Z kolei u kobiet powyżej 40 r.ż wykonuje się mammografię, gdyż w budowie piersi pacjentek z tej grupy wiekowej dominuje tkanka tłuszczowa. Mammografia w ostatnich latach została w Polsce bardzo rozpowszechniona. Powyżej 40 r.ż. wykonywana jest raz na dwa lata jako badanie profilaktyczne, natomiast między 50 a 69 r.ż jako badanie przesiewowe. Metoda ta umożliwia wykrycie zmian, które nie są na tyle duże, aby można było je zlokalizować pod wpływem dotyku, co istotnie zwiększa szansę przeżycia. Należy jednak zaznaczyć, że w 20% – 25% przypadków mammografia nie pozwala na wykrycie rozwijającego się nowotworu.

Gdy do lekarza trafia pacjentka z rozpoznanym guzem piersi, zadaniem lekarza jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu, który pozwoli wstępnie określić czy jest to nowotwór łagodny czy złośliwy, a także wybrać dalsze postępowanie. Właściwa diagnoza obejmuje 3 główne etapy:

  • Etap I – badanie manualne, pozwala na wstępną ocenę makroskopowo wielkości i lokalizacji guza
  • Etap II – badanie ultrasonograficzne i/lub mammografia.
  • Etap III - biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, która pozwala na pobranie zmienionych komórek z piersi, w celu oceny czy mają charakter nowotworowy

Kiedy okaże się, że w pobranej próbce obecne są komórki rakowe ale jest ich zbyt mało by wykonać szczegółową analizę, bardzo często wykonuje się biopsję aspiracyjną gruboigłową. Innym rodzajem zabiegu jest biopsja otwarta, polegająca na wycięciu guzka wraz z fragmentem tkanki, która go otacza. Jest to jednak zabieg bardzo rzadko stosowany.

Leczenie

Leczenie raka piersi zależy od typu nowotworu oraz od stadium jego rozwoju. Metody, które są wykorzystywane to radioterapia, chemioterapia oraz zabieg operacyjny, stosowany jako leczenie pierwotne. W przypadku raka I stopnia, gdy regionalne węzły chłonne nie są zmienione wykonuje się mastektomię z usunięciem tzw. węzła wartowniczego. Z kolei u pacjentek, u których występuje II stopień choroby i podejrzenie przerzutów w węzłach chłonnych, przeprowadza się mastektomię z limfadenektomią pachową. W zależności od oceny histopatologicznej usuniętego preparatu, po operacji włączane jest leczenie uzupełniające w postaci radio lub chemioterapii. Metodą, z której również korzysta się w walce z rakiem piersi jest hormonoterapia. W jej przebiegu występuje mniej działań niepożądanych niż podczas leczenia cytostatykami, ponadto istnieje również możliwość oceny skuteczności leczenia. Zaletą jest także łatwa droga podania.

Rokowanie

Rokowanie u pacjentek z rakiem piersi jest zależne od wielu czynników. Do najważniejszych należą:

  • typ histologiczny guza
  • stan węzłów chłonnych pachowych
  • stopień histologicznej złośliwości
  • wiek pacjentki
  • wielkość guza
  • stopień proliferacji komórek nowotworowych
  • ekspresja receptorów dla estrogenów i progesteronu

Wśród kobiet, u których wykryto raka we wczesnym stadium i szybko podjęto leczenie, 5-letnie przeżycie wynosi 85%. Mimo, że wraz z wiekiem rośnie liczba zachorowań na ten nowotwór, prawdopodobieństwo zgonu zmniejsza się wraz z każdym przeżytym rokiem.